De kloosterruïne en het kloostermuseum van Varnhem

Het verhaal van de cisterciënzers in Varnhem

Een bezoek aan de kloosterruïne van Varnhem biedt een fascinerende reis terug naar de middeleeuwen. Hier kun je de resten verkennen van het complexe bouwwerk dat ooit de basis vormde voor de activiteiten van het klooster. Door tussen de bewaard gebleven muren te dwalen, krijg je inzicht in hoe zowel het spirituele als het praktische leven georganiseerd was in een van de belangrijkste kloostergebieden van het land.

Het belang van de lekenbroeders voor de exploitatie

Een centraal onderdeel van het complex was de vleugel van de lekenbroeders. Zij waren verantwoordelijk voor de wereldse zaken van het klooster, zoals landbouw, bouwactiviteiten en ambachten. In de ruïnes zijn vandaag de dag nog de sporen van hun dagelijks leven te zien. De vleugel bevatte onder andere een vergaderzaal (vergelijkbaar met de kapittelzaal van de monniken), werkruimtes en opslagplaatsen. Op de bovenverdieping bevond zich de slaapzaal van de lekenbroeders.

Een interessant architectonisch kenmerk is de zuidelijke kamer in de vleugel, waar het gemetselde waterkanaal van het klooster dwars door de vloer loopt. Historici vermoeden dat deze ruimte diende als de hygiënische ruimte van het klooster, wat getuigt van een voor die tijd zeer geavanceerde infrastructuur.

De kruisgang – het hart van de communicatie

De rechthoekige kruisgang, ook wel Ambitus genoemd, verbond de verschillende delen van het klooster met elkaar. Deze overdekte gang met kruisgewelven en vensters keek uit op de open kloostertuin. De kruisgang was meer dan alleen een verbindingsroute; het had een grote liturgische betekenis en werd gebruikt voor processies. Er waren ook vaste stenen banken langs de muren waar de monniken konden zitten. Vanuit de kruisgang leidden twee afzonderlijke ingangen naar de kerk: een westelijke voor de lekenbroeders en een oostelijke voor de koormonniken.

De keuken en vroege engineering

De keuken van het klooster was een van de vitaalste ruimtes en herbergt spannende details over de techniek van weleer. Hier bevond zich de enige warmtebron van het klooster – een grote stookplaats. Er zijn aanwijzingen dat deze stookplaats verbonden was met een zogenaamd hypocaustum-systeem, waarbij verwarmde lucht via kanalen werd geleid om andere delen van het gebouw te verwarmen.

De keuken was ook uitgerust met een geavanceerde watervoorziening. Via loodgieterswerk werd schoon water de vertrekken binnengeleid, en afvalwater uit de keuken werd via een kanaal afgevoerd naar het hoofdsysteem van het klooster. Voor wie concreet bewijs wil zien van deze middeleeuwse techniek: delen van deze loodgietersbuizen zijn bewaard gebleven en worden tentoongesteld in het kloostermuseum.